Jeśli chodzi o to, jak odbiorcy odnoszą się do wydawców, komentujących recenzje: przyznam, że nie zauważyłem trendu tak ostrego krytykowania. Jeśli jednak faktycznie istnieje, to jest tylko dowodem niechęci Odbiorców do poszerzenia wpływu, jaki wydawca ma na kształt recenzji.

Rzeczowe i kulturalne zwrócenie uwagi w komentarzu może pomóc w wyeliminowaniu problemu z często źle pojmowaną zasadą lub – gdy recenzentowi przeinaczenia będą zdarzać się często – dać jego Odbiorcom sygnał, że coś w jego recenzjach zgrzyta. Taka ingerencja wydaje mi się również zdecydowanie lepsza z powodu jej przejrzystości. Rozmowy wydawcy z recenzentem przestają być „tajnym paktowaniem” – zmieniają się w jasną i cenną dla wszystkich komunikację. Oczywiście, nie każdy być może ją doceni (pragnąc nadgorliwie bronić jednej lub drugiej strony), ale to już akurat zjawisko zupełnie normalne – szczególnie w cudownie anonimowym Internecie.

Absolutnie zgadzam się z tym, że recenzent powinien postępować uczciwie w stosunkach z odbiorcami oraz wydawcami. Tutaj jesteśmy zgodni. Co więcej, również nie wierzę w mityczny obiektywizm – o czym za jakiś czas z pewnością napiszę nieco więcej. Nie znaczy to jednak, że kiedykolwiek zgodzę się na uprzedni wgląda w recenzje swoje lub kogokolwiek, kto pisze teksty dla naszego serwisu. I nie chodzi tu o to, że taki proceder będzie zmieniał uczciwego w nieuczciwego (chodź i to czasem może być możliwe – bo będę obstawał przy tym, że wydawca zrobi co tylko będzie mógł, by swe dziecko przed miażdżącą recenzją – nawet jeśli będzie uczciwa – obronić). Chodzi o coś innego: my odpowiadamy przed odbiorcami po pierwsze, a przed wydawcami po drugie. Jeśli skorzystać z Pańskiej analogii handlowej, to moją pensję płaci Odbiorca, a nie Pan – i tylko Odbiorca może zdecydować, jaki tekst zaaprobuje, a jakiego już nie. Jeśli na takie decyzje pozwolę wydawcom, to – siłą rzeczy – będą oni mieli bezpośredni wpływ na zawartość niezależnego (już tylko z nazwy) serwisu.

Inną sprawą jest to, że czytelnik może dać się złapać w sieć źle napisanej recenzji. Nie ukrywam: to jest szkodliwe, ale przecież recenzje można (ba – trzeba!) czerpać z wielu źródeł. Trzeba uczyć się, komu ufać, kto ma podobny gust, a kogo omijać. Próba wpływania (choćby i delikatnego) na kształt recenzji odbiera część tej odpowiedzialności Odbiorcom i odgórnie zakłada, że są zbyt niedojrzali, by samotnie wycenić wartość recenzenta. Tym bardziej będę bronił stanowiska pełnej niezależności recenzentów – ich Czytelnicy/Oglądający płacą wydawcom za gry. Nie ma powodu, by na ich korzyść pozbywali się części swych praw i przywilejów.

Na koniec pozwolę sobie jeszcze o coś spytać: kiedy opinia zaczyna być recenzją? Czy stałem się recenzentem, zakładając blog i publikując pierwszy wpis? A może wpis czwarty? Prawda jest taka, że w erze mediów społecznościowych i mikroblogów każda opinia może być dla kogoś recenzją.

Zresztą, nawet jeśli zgodzimy się na wyraźny rozdział pomiędzy recenzjami i opiniami, to dlaczego wypowiadając opinię o nowym modelu BMW nie myśli Pan o zatelefonowaniu najpierw do Monachium? W końcu ktoś tego słucha – i nawet jeśli jest to jedna osoba, może być Pan dla niej opiniotwórczy. Czy nie bierze się to aby z wiary w to, iż osoba owej opinii słuchająca same będzie w stanie ocenić jej wartość? Proszę mi wierzyć, tak samo, będzie w stanie ocenić opinię dłuższą, zapisaną lub nagraną i umieszczoną w Internecie.